:::: آموزش تزریق در مفصل تیبیوفیبولار فوقانی ::::

راهنمای تخصصی تزریق PRP در مفصل تیبیوفیبولار فوقانی (Proximal Tibiofibular Joint)

مقدمه:
درد سمت خارجی زانو (Lateral Knee Pain) اغلب با آسیب‌های منیسک خارجی یا لیگامان LCL اشتباه گرفته می‌شود. اما یکی از علل پنهان و نادیده گرفته شده، پاتولوژی در مفصل تیبیوفیبولار فوقانی (PTFJ) است. این مفصل سیناویال که محل اتصال سر فیبولا و کندیل خارجی تیبیا است، کاندیدای عالی برای درمان‌های‌ریجنریتیو (Regenerative) مانند PRP است.
در این مقاله، آناتومی کاربردی، تکنیک تزریق (با و بدون سونوگرافی) و نکات کلیدی در انتخاب نوع PRP برای این مفصل کوچک اما حساس را بررسی می‌کنیم.
۱. آناتومی کاربردی و چالش‌های تزریق
مفصل PTFJ در پایین و خارج زانو قرار دارد. کپسول این مفصل در برخی افراد با مفصل اصلی زانو ارتباط دارد (در ۱۰٪ موارد).

• نکته حیاتی ایمنی: مهم‌ترین ساختار در معرض خطر در این ناحیه، عصب پرونئال مشترک (Common Peroneal Nerve) است که دقیقاً از خلف سر فیبولا و گردن آن عبور می‌کند. تزریق کورکورانه و بدون دانش آناتومیک دقیق می‌تواند منجر به آسیب عصبی شود.
  ۲. اندیکاسیون‌ها (چه زمانی تزریق کنیم؟)
• استئوآرتریت ایزوله مفصل PTFJ
• ناپایداری مفصل (Instability) ناشی از آسیب‌های ورزشی
• درد مزمن پس از پیچ‌خوردگی‌های مکرر مچ پا (که نیرو را به فیبولا منتقل می‌کنند)
  ۳. تکنیک تزریق (گام‌به‌گام)
  الف) پوزیشن بیمار
  بیمار به حالت طاق‌باز (Supine) می‌خوابد و زانو را در فلکشن ۹۰ درجه قرار می‌دهد. این وضعیت باعث رلکس شدن لیگامان LCL و باز شدن فضای مفصلی می‌شود که دسترسی را آسان‌تر می‌کند.
  ب) روش لمس (Palpation Method) – برای پزشکان با تجربه
  ۱. سر استخوان فیبولا را در خارج زانو لمس کنید.
  ۲. انگشت خود را به سمت بالا و داخل (مدیال) حرکت دهید تا خط مفصلی (Joint Line) بین فیبولا و تیبیا را حس کنید.
  ۳. نقطه ورود سوزن معمولاً قدامی-خارجی (Anterolateral) است تا از عصب پرونئال که در خلف قرار دارد دور بمانید.
  ج) روش تحت هدایت سونوگرافی (Ultrasound Guided) – استاندارد طلایی
  برای حداکثر دقت و ایمنی، استفاده از پروب خطی (Linear Probe) توصیه می‌شود:
  ۱. پروب را روی سر فیبولا قرار دهید و انتهای دیستال LCL را پیدا کنید.
  ۲. با حرکت دادن پروب به سمت پروگزیمال، شکاف مفصلی (Cleft) بین تیبیا و فیبولا نمایان می‌شود.
  ۳. سوزن را با تکنیک In-Plane از سمت قدام به خلف وارد کنید تا نوک سوزن در فضای مفصلی دیده شود.
  ۴. پروتکل PRP: حجم و غلظت مناسب
  مفصل PTFJ فضای کمی دارد و تزریق حجم بالا باعث درد شدید و دیستانسیون کپسول می‌شود.
• حجم تزریق: حداکثر ۱.۵ تا ۲ سی‌سی (ml) پلاسما کافی است.
• نوع PRP: برای مفاصل سیناویال، استفاده از Leukocyte-Poor PRP (LP-PRP) یا پی‌آر‌پی کم‌لکوسیت پیشنهاد می‌شود تا التهاب پس از تزریق (Flare-up) به حداقل برسد.
• غلظت پلاکت: با توجه به حجم کم تزریق، شما به پلاسمایی نیاز دارید که در همان ۱.۵ سی‌سی، تعداد پلاکت بالایی داشته باشد. استفاده از کیت‌های آزمایشگاهی معمولی که غلظت پایینی دارند (مثلاً ۱.۵ برابر)، در این حجم کم اثر درمانی نخواهند داشت.

نکته کلیدی: استفاده از کیت‌های تخصصی که توانایی تغلیظ ۵ تا ۷ برابری در حجم‌های پایین را دارند، شانس موفقیت درمان در این مفصل کوچک را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

۵. مراقبت‌های پس از تزریق

• بیمار باید تا ۴۸ ساعت از فعالیت‌های شدید و دویدن پرهیز کند.
• استفاده از کمپرس یخ در صورت درد موضعی مجاز است.
• پرهیز از مصرف داروهای NSAID (مثل ایبوپروفن) تا ۲ هفته پس از تزریق برای جلوگیری از مهار عملکرد پلاکت‌ها.
  نتیجه‌گیری برای پزشکان:
  مفصل تیبیوفیبولار فوقانی، اگرچه کوچک است، اما نقش مهمی در ثبات زانو و مچ پا دارد. موفقیت در درمان این ناحیه به دو عامل بستگی دارد: مهارت پزشک در تکنیک تزریق و کیفیت PRP تزریق شده. به دلیل محدودیت حجم تزریق در این مفصل، استفاده از کیت‌هایی که “غلظت بالا” و “خلوص بالا” (بدون گلبول قرمز) ارائه می‌دهند، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است.